Türkiye Kızılay Derneği’nin yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında yayınladığı İlkyardım El Kibatı’nda zehirlenmeler konusuna yer verildi. Kitapta yer alan bilgilere göre, ev ortamında özellikle küçük çocuklarda(1-4 yaş), sindirim sistemi yoluyla zehirlenme kazaları, önemli bir yer tutuyor. İstatistiklere göre, 1 yaşın altındaki çocuklarda görülen ölümlerin yarısından fazlası zehirlenme sonucu gelişiyor. Çocuklarda sıklıkla bir zehirlenmeye yol açan madde aspirin iken bunu uyku ilaçları izliyor.
İlaçlar, ev temizliğinde kullanılan ürünlerin hemen hemen tümü, böcek öldürücüler, belirli gazlar ve buharlar, yangın dumanı, belirli bitki, yapıştırıcılar ve olağan olarak kullanılan ürünleri içeren uzun bir liste zehirli maddeler arasında sıralanıyor. Zehirli maddelerin vücuda girişi, önem sırasıyla sindirim sistemi ve solunum yoluyla oluyor. Zehirlenmede ortaya çıkan belirtiler ise zehirli maddenin niteliğine ve vücuda giren miktara göre değişiyor.
Sindirim sistemi yoluyla zehirlenmede sık sık bulantı, kusma, karın ağrısı, şiddetli ishal gibi belirtiler görülüyor. Solunum-dolaşım sistemi zehirlenmelerinde solunum güçlüğü ortaya çıkabiliyor hatta solunum ya da dolaşım durabiliyor. Zehirlenme durumunda yapılması gerekenler şöyle sıralanıyor:
• Ağızdan alınan zehirli maddeler: Hastanın/yaralının yaşamsal tehlikesi varsa, gereken önlemi alınız. Suni solunum uygulamak gerekirse ağzınızın zehirli madde ile temasını önlemek için ‘ağızdan buruna’ suni solunum yöntemi uygulayın. Mümkün olduğu kadar çabuk tıbbi yardım isteyin. Hastayı kusturmaya çalışmayın. Bilincini yitirmiş kişiye ağızdan hiçbir şey vermeyin.• Zehirli madde solunması: Hastayı/yaralıyı zehirli ortamdan uzaklaştırıp temiz havaya çıkarın. Hastanın ortamı gaz kokan, yoğun dumanlı bir ortamsa belinize ucu dışarıya uzanan bir ip bağlayın. Böylece bir şey oluduğu takdirde en azından sizi kurtarabilirler. Ağzınızı ve burnunuzu ıslak bir mendille kapatarak içeri girin. Güçlü bir gaz kokusu olan ortamda kibrit, çakmak vb. yakmayın, elektrik düğmesine dokunmayın, patlama olabilir. Yoğun duman varsa çömelerek ya da yerde sürünerek ilerleyin. Hastanın genel durumunu değerlendirip bir sağlık kuruluşuna götürün.

Zehirlenmeleri önlemek elinizde
Evde zehirlenmeleri önlemek için alınması gereken önlemler ise şöyle sıralanıyor:”İlaçları, temizlik ürünlerini çocukların erişebileceği yerlerde bulundurmayın. Ya da ilaçları, temizlik ürünlerini bulundurduğunuz dolaplara emniyet kilidi takın. Yiyecek ya da içecek kaplarını zehirli maddeleri koymak için kullanmayın. Aracınızın motorunu kapalı bir yerde çalışır durumda bırakmayın. Evdeki bütün ateşli araç ve gereçleri (ısıtıcı, soba, fırın, ocak, vb) ve gaz ya da tüp donanımını düzenli olarak kontrolden geçirin. Havalandırma pencerelerini kapatmayın ya da iptal etmeyin. Eğer gaz kokusu duyarsanız elektrik düğmelerini açmayın, kibrit ya da çakmak yakmayın. Zehirlenmelerde başvurulacak Danışma Merkezi’nin telefonunu (0 800 314 79 00) her zaman elinizin altından bulundurun.”

Selçuk Üniversitesi Mesleki EĞitim Fakültesi Öğretim Görevlisi, İhsan Doğramacı Anaokulu’nun yöneticisi ve müdürü çocuk gelişim uzmanı Figen Güleş, AA muhabirine yaptığı açıklamada, çocukların 1 yaşını geçtikten sonra anne ve babayı taklit etmeye başladığını bu yüzden ebeveynlerin dikkatli olması gerektiğini söyledi.

Çocukların en fazla birlikte olduğu kişileri taklit edeceğini vurgulayan Güleş, sürekli evde kalındığı için genellikle birlikte zaman geçirdiği ev hanımı olan annesini örnek alacağını bildirdi.

Annesinin ev işinde yaptıklarını dikkatle izleyen çocuğun zamanla aynı şeylerle uğraşmaya başlayacağını dile getiren Güleş, şunları kaydetti:

”Kızlar kadar erkek çocukları da evde ütü ve temizlik yapmaya, mikser ve elektrikli süpürge gibi eşyalarla oynamaya başlar. Hatta bazı çocuklar annesi gibi bulaşık yıkamak bile isteyebiliyor. Bu durum özellikle erkek çocuk sahibi babaları tedirgin edebiliyor. ‘Oğlum kız gibi yetişiyor’ diyebiliyor. Birçok aile erkek çocuğu ütü ve temizlik yaptığı için endişeye kapılıyor. Endişeye gerek yok. Erkek çocuk uzun süre kız gibi bebekle oynuyorsa sorun var demektir.”

Güleş, kız ve erkek çocukların birbirinin oyuncağına ilgi duyabileceğini belirterek, ”Bu ilgi ileri boyutlara giderse süreklilik kazanırsa çocuğun psikoloğa götürülmesi gerekiyor. Erkek çocuğun sürekli bebekle oynaması gelişimiyle ilgili sorun olduğuna işaret edeceği için psikoloğun görmesi gerekiyor” dedi.

Kız ya da erkek çocukların ev işlerine ilgi duymasının ve yapmaya çalışmasının onların düzen duygusunun geliştiğini gösterdiğini ifade eden Güleş, bu durumdaki çocukların sorunlu geliştiğini düşünmenin yanlış olacağını bildirdi.

Çocuğun daha iyi gelişmesi için ona ilave ev işleri verilebileceğini vurgulayan Güleş, ”Örneğin anne çocuğuna 2 kap verip birbirine su aktarmasını söyleyebilir. İş yaparken küçük yardımlar isteyebilir. Bu, çocuğun kendisine olan güveninin de oturmasını ve gelişmesini sağlar. Yine 2 yaşından sonra çocuklara hikaye okunması, onların oyun hamuru ile oynaması daha iyi olacaktır” diye konuştu.

AA

Bunun dışında TV programlarında saldırganlık ve şiddet sahnelerini izlemelerinin de çocuklarda saldırganlık tavırlarını arttırdığı deneysel olarak saptanmıştır. Bu gibi durumlarda olağan önleyici tedbir olarak ceza kullanılır. Çok şiddetli ceza bir süre için saldırganlığı durdurur ama çocuğun gözünde kendi saldırganlığını meşrulaştırır. Sonuçta saldırganlık davranışı büsbütün yerleşir ve verilen ceza da ödeşme yerine geçer.

Yine uygun olmayan cezalar verildiğinde çocuk saldırganlık dürtüsünü kaybetmez ama başka alanlara yönlendirilir. Küfür etmek, vurmak, eziyet ya da yaramazlık etmek yerine; tembellik ve kaçma gibi davranışlar meydana çıkabilir. Bu nedenle hemen cezalandırma yerine çocuktaki saldırganlığın bireysel ve çevresel nedenlerini araştırmak, çocuğun olumsuz tutumunu gereğinde görmezlikten gelmek, bazen açıklamalar yapmak, saldırganlığından beklenilen sonucu elde etmesini önlemek için çaba sarf etmek yararlıdır.

Emzirmek çok önemlidir. Emzirdikten sonra bebeğin dişleriş ve diş etleri gazlı bezle silinmesi erken dönem süt dişi çürüklerinin oluşumunu engeller. Süt dişlerinin çıkmaya başlaması ile beraber bez ya da diş fırçasıyla dişler temizlenmelidir. Çocuk 1 yaşına bastığında dişçiye götürülmelidir. Ebeveynler ya da bakıcıların diş fırçalamada rolü önemlidir.
* Fırça, macun seçimi, süt dişleme dönemi ve emzik kullanımı hakkında bilgiler diş hekiminden öğrenilmelidir. (İlk dişler genellikle 6-10 aylıkken sürerler) Süt dişleri, çiğneme, konuşma, çene gelişimi ve kendine güven açısından önemlidir.
* Ebeveyn veya bakıcıların ağız sağlığı önemlidir. Bu nedenle öncelikle kendi diş kontrollerine dikkat etmeleri gerekir. Bu kişiler kendi ağızlarına soktukları materyalleri çocuklarıyla paylaşmamalıdır.
* Çocuğun dişlerinde oluşabilecek diş çürükleri ve lekeler kontrol edilmelidir.
* Şehir içme suyundaki flour seviyesi, yüzeysel ve sistemik flour kaynaklarından öğrenilmelidir. Flourlu içme suyu kullanılması önerilir. Yüzeysel flour uygulaması ihtiyaçları diş hekimi tarafından belirlenmelidir.
* Diş çürüğünü önlemek için flouridli diş macunu kullanmak önemlidir. Lorunmak tedaviden daha ucuzdur.
* Bebeğinizi hiçbir zaman su biberonu dışında bir biberonla uyutmayın. 1 yaşından itibaren bebeğin biberondan su kabına geçmesini sağlayın.
* 2 yaşında çocuğun besleyici olmayan emme alışkanlığından vazgeçmesini sağlayın. Parmak emme ve uzun süreli besleyici olmayan emmenin sonuçlarını öğrenin. (örn emzik) Gerekirse doktorunuza danışın.
* Sağlıklı beslenme ağız sağlığı ile doğrudan ilişkilidir. Şekerli içecek ve gıdalar alınma sıklığı az olmalıdır. Çürük neeni şeker değil şekerin alınma sıklığıdır. Çocuğunuzu atıştırma seçenekleri ve sağlıklı beslenme konusunda bilgilendirin. Bebeklerde meyve sularını su katarak sulandırın.
* Şekerli gıdalardan ve yemeklerden sonra hemen diş fırçalamayın. Yarım saat sonra fırçalama yapın. Diş taşlarına dolan şekerler ya da gıdalar hemen fırçalandığında diş macunu cila vazifesi görür ve şeker ya da gıdalar dişlerin arasında yerleşerek diş çürümesini hızlandırır.
Diş çıkarma dönemi ve süreleriDoğal dişlenme yaş aralığı +/- 1 yaş

Üst dişler
Santral kesici; 8-12 ayda sürer 6-7 yıl sonra düşer
Lateral kesici 9-13 ayda sürer 7-8 yıl sonra düşer
Köpek (Kanin) dişi; 18-22 ayda sürer 10-12 sonra düşer
Birinci azı; 13-19 ayda sürer 9-11 yıl sonra düşer
İkinci azı ; 25-33 ayda sürer 10-12 yıl sonra düşer

Alt dişler
Santral kesici; 6-10 ayda sürer 6-7 yıl sonra düşer
Lateral kesici 10-16 ayda sürer 7-8 yıl sonra düşer
Köpek (Kanin) dişi; 17-23 ayda sürer 9-12 sonra düşer
Birinci azı; 14-18 ayda sürer 9-11 yıl sonra düşer
İkinci azı ; 23-31 ayda sürer 10-12 yıl sonra düşer

Çocuklarda inatlaşmanın her yaş döneminde görülebileceğini belirten uzmanlar, çocukların bağımsız birer birey olduklarının farkına varmaya başlamaları ve dünyayı keşfetme meraklarının, inatlaşma sürecini tetiklediğini bildiriyor. Uzmanlara göre çocuklar, anne-babaları ve çevresindekilerle ayrım yapmaksızın her zaman ve her konuda çatışmaya girebiliyor. Çocukların bir inatlaşma nöbeti süresince fikir değiştirdiğine de tanık olabilir ve bazen neyi isteyip neyi istemediğini bile anlamayabilirsiniz. Örneğin, acıkmıştır ama evdeki yemeği yememekte direnir. Söz gelişi hamburger ister, hamburgerciye gidersiniz. ‘Ben bundan istememiştim ötekinden al’ diye tutturur. Diğer mönüden aldığınızda ise başka bir bahane bulur. Birinizden biri yenik düşene kadar bu sürtüşme devam edebilir. Çocuklarla inatlaşma dönemlerinde her iki tarafın da amaçlarını açıkça ortaya koyması gerektiğini öneren uzmanlar, amaçların ona yemek yedirmek, bir oyuncakçının önünden geri çekmek veya uyutmak gibi çok çeşitli olabileceğini ifade ederek, onun ise tek amacının sizin dediğinizin tersini yapmak olduğunu belirtiyor. Uzmanlar bu davranışın nedenini ise; çocuğun anne-babaya karşı bağımsız bir birey olduğunu ve kendi tercihlerini kendisinin yapabildiğini kanıtlamak istemesi olarak açıklıyor. Pek çok anne-babanın bunun farkında olmadığı için çocuklarıyla gereksiz yere çatışmaya girdiklerini kaydeden uzmanlar, ebeveynlerin kendilerini de çocuklarını da yıprattıklarını söylüyor. Uzmanlara göre daha da kötüsü, bazı çocukların bunu bir alışkanlık haline getirdiğini ve daha ileriki yaşlara taşıdıklarını bildirerek, anne-babanın ise bu çatışmalara çözüm olarak şiddete başvurmaya başladıklarını da belirtiyor. Kısacası, küçük yaşlarda başlayan, çocukların gelişiminde çok doğal olan inatlaşma, anne-baba ve çocuk arasındaki iletişimsizliğin başlangıç noktası olabiliyor.

“SAHADA OLMADIĞINIZI VE FUTBOL OYNAMADIĞINIZI UNUTMAYIN”

Uzmanlar, anne-babaların çocukla çatışmaya girdiğinde yapması gerekenleri şu şekilde sıralıyor:

“- Her şeyden önce bu durumda soğukkanlılığınızı korumaya çalışın. Derin bir nefes alın ve içinizden, ‘O sadece bir çocuk’ deyin. Öfkeli bir tavır takınmayın, yumuşak ve uzlaşmacı bir ses tonuyla konuşmaya özen gösterin.

- Sahada olmadığınızı ve futbol oynamadığınızı unutmayın. Her ikiniz de kazanabilir, her ikiniz de amacınıza ulaşabilirsiniz. Unutmayın; amacınız ona kimin güçlü kimin güçsüz olduğunu ispatlamak değil, o anda elde edemeyeceği bir şeyden vazgeçmesini sağlamak olmalıdır.

- İstediği şeyi neden yapamayacağınızı basit bir şekilde açıklayın ve açıklama yaparken, bu durumdan dolayı ne kadar üzgün olduğunuzu mutlaka belirtin. Onun istediği şeyi sizin de istediğinizi, ama koşulların buna izin vermediğini söyleyin. Duygularını paylaştığınızı bilmek onu hem rahatlatacak, hem de sizi ona sürekli engeller koyan bir düşman olarak görmesini engelleyecektir.

- Ona kararlı ve tutarlı, fakat sevecen bir tavırla yaklaşın. Önce ‘hayır’ dediğiniz bir şeye sonradan ‘evet’ derseniz, çocuğunuz bunu size karşı sürekli kullanmaya başlayacaktır. Başka zaman ve durumlarda da siz pes edene kadar sizinle çatışmaya devam edecektir.

- Gerekli açıklamaları yaptıktan, üzgün olduğunuzu söyledikten ve bu konuda kararlı olduğunuzu hissettirdikten sonra ona biraz zaman tanıyın. İstediğini elde etmek konusunda bir süre sonra sizinle yeniden inatlaşmaya başlarsa hiç tepki vermeyin. Birkaç denemeden sonra vazgeçecektir.

- Çocuğunuz her şeye rağmen sizinle inatlaşmaya devam ediyorsa, dikkatini istediği şeyden başka bir noktaya çekmeye çalışın. Bu bir çizgi film, bir kuş, bir kedi, sevdiği bir yiyecek, oyun ya da herhangi bir şey olabilir. Çocuğunuz sakinleşene kadar ilgisini çekebilecek değişik alternatifler deneyebilirsiniz. Bu, küçük yaştaki çocuklarda daha çok geçerlidir. Ancak okul yaşına kadar, hatta bazen daha sonrasında bile bu yöntemin yararını görebilirsiniz.

- Çocuğunuza seçenekler sunun, böylece onu bağımsız bir birey olarak tanıdığınızı, onun kararlarına saygı duyduğunuzu düşünecektir. Kendisiyle ilgili kararları verebildiğini ve onun seçimine öncelik tanındığını düşünerek inatlaşmaktan vazgeçecektir. Siz de makul birkaç seçenekten birini kabul ettirebildiğiniz için kendinizi rahat hissedeceksiniz. Sunduğunuz seçenekler ne kadar az olursa çocuğunuzun karar verme süresi de o kadar kısa olur. Sunduğunuz seçeneklerin, herhangi birinin seçilmesi durumunda onayladığınız seçenekler olmasına dikkat edin ki, yeniden bir anlaşmazlık yaşamayın.”

Uzmanlara göre, bunun pek çok sebebinden biri, günümüz ailelerinin 24 saat boyunca çocukları için var olmaları gerektiğini düşünmeleri. Günümüz annelerinin pek çoğunun aktif iş hayatı nedeniyle çocuğuna yeterince vakit ayıramadığını düşünmesi de bu davranışın sebeplerinden biri. Öte yandan, bazı aileler, bu devamlı beraberliğin çocukları için zararlı olabileceğini düşünüyor.

Uzmanlara göre, anne-baba yatağına sadece misafir olarak gelen çocuklarla ilgili bir endişe duymamız gerekmiyor. Özellikle küçük yaştaki çocukların kabuslar görüp korkuyla uyanmaları, karanlıkta uyumak istememeleri ya da yalnız kalmaktan korkmaları son derece doğal.

Anne-babanın da bu durumda çocuklarını yatağına alması doğal bir davranış. Ama anne-baba yatağı kesin olarak zaman zaman ziyaret edilen bir yatak olmalı ve kesinlikle çocuğun kendi yatağı haline gelmemeli. Uzmanların verdikleri bilgiye göre, normal şartlarda çocuklar 2 yaşından itibaren problemsiz olarak geceyi anne-babalarından ayrı geçirmeye hazır oluyor. Bu yaşta çocuklar, yetişkinlerin kendilerine ait özel bir hayatları olduğunu ve anne-babalarının sadece kendileri için var olmadıklarını anlayabiliyor. Dolayısıyla çocuğa mutlaka bir sınır konulması ve çocuğun, ilkokula başladığı 7-8 yaşlarından itibaren, anne-baba yatağının sadece çok özel durumlarda paylaşılan bir yer olduğunu bilmesi gerekiyor.

Uzmanlara göre, kötü bir rüya görmek ya da deprem gibi korkular, aileden birinin ağır bir hastalık geçirmesi, ailenin ikamet ettiği evi veya şehri değiştirmesi ya da değiştirmek üzere olması, çocuğun okula başlaması ya da okul değiştirmesi, aile içinde şiddetli bir tartışma yaşanması ve çocuğun ciddi bir rahatsızlık geçirmesi, anne-baba yatağının paylaşılabileceği çok özel durumlar olabilir. Bunlar veya benzer sebeplerden biri olmadığı sürece anne-babaların kararlı olmaları ve çocuklarının kendilerine ısrar etmelerine izin vermemeleri gerektiğini vurgulayan uzmanlar, çocukların yeni bahaneler bulmak konusunda son derece yapıcı olduklarını hatırlatıyor.

Uzmanlar, çocuğunuzun yatağınızdan vazgeçmesini sağlamanız için şu tavsiyelerde bulunuyor:

“Bu değişiklik için kendinize ve çocuğunuza yeterli zamanı tanıyın, sabırlı olun. Çocuğun kendi yatağına alışmasının 2 hafta kadar sürebileceğini unutmayın.

Çocuğunuzun yaşına uygun bir dille, sizin de geceleri huzurlu bir uykuya ihtiyacınız olduğunu, ama özel durumlarda her zaman yanınıza gelebileceğini anlatın. Bu değişim sürecinde, çocuğunuza normalde olduğundan daha fazla sevgi gösterin ve bir süre için onu şımartın. Uykudan önce ılık bir banyo, masal okuma, müzik dinleme ya da ninni söyleme gibi bir sırayı izleyen bir program belirleyin ve bu programı düzenli olarak uygulayın. Yatak odanızdan çocuğunuzun hoşuna gidebilecek yumuşak yastıkları, peluş hayvanları kaldırın ve bunun yerine çocuk odasını daha sevimli bir hale getirin. Çocuğunuz ısrarla sizin odanızda yatmak istiyorsa, ona bir yer yatağı ya da benzeri bir ek yatak hazırlayın ve burada uyumasına izin verin. Zamanla kendi yatağının rahatlığını tercih edecektir. Koridorda yakacağınız bir gece lambası ile çocuğunuzun karanlık korkusunun üstesinden gelebilirsiniz. Ayrıca, çocuğun yatağını dışarıdan gelebilecek garip ışık-gölge oyunlarını görmeyeceği bir yere kurmalısınız.

Hem çocuk odasının hem kendi yatak odanızın kapısını mutlaka açık bırakın. Sizin ulaşılabilir olmanız ona huzur verecektir.

Sabahları uyandıktan sonra kısa bir süre için yatağınıza gelip keyif yapmasına izin verin. Bu hem onun hem de sizin için güne başlarken bir moral kaynağı olacaktır.

Eğer çocuğunuz geceleri sizin yatağınızda yatmak konusunda ısrarlı ise, siz de onun yatağında yatın. Kararının birdenbire değişeceğini göreceksiniz.

Son olarak; birkaç ay süren korku durumlarında mutlaka psikolojik yardım alın